‘Hoe kaart je een verlies aan?’ ~Labyrinthoss® Rouwkwartet




‘Hoe kaart je een verlies aan?’ ~Labyrinthoss® Rouwkwartet

Mooi artikel over het Labyrinthoss® Rouwkwartet in het PSC magazine. Het PSC magazine is de informatiebron voor professionals in de psychosociale gezondheidszorg aangesloten bij de NFG, Rosegarden enTPNet. Hieronder kunt u het interview lezen:

Ieder mens krijgt in zijn of haar leven te maken met verlies. Als een dierbare overlijdt, bijvoorbeeld. Maar dat kan ook zijn verlies van gezondheid, een baan of een (langdurige) relatie. Ieder mens is uniek in hoe hij of zij met dat verlies omgaat. Wie vastloopt in de verwerking ervan, kan wel een steuntje gebruiken.

Rouw- en verliesbegeleider Germien Grimmelikhuizen heeft een praktisch hulpmiddel ontwikkeld voor zorgverleners om verliezen aan te kaarten en er betekenis aan te helpen geven: het Labyrinthoss® Rouwkwartet.

Tijdens haar werk als psychosociaal therapeut in haar eigen praktijk, en voorheen als (oncologisch) medisch maatschappelijk werker in ziekenhuizen, heeft Germien veel te maken met mensen die een verlies hebben geleden. Allerlei soorten verlies kunnen ervoor zorgen dat mensen de grip op hun leven kwijtraken en behoefte aan begeleiding hebben.

“Ik vind het altijd weer bijzonder dat ik met mijn cliënten een stukje mee mag lopen door hun labyrint van het leven”, aldus Germien. “Dat ik met ze mee mag denken, ze mag ondersteunen, een spiegel mag voorhouden.”

Om zich te specialiseren en te verdiepen in de begeleiding van het rouw-en verliesproces heeft Germien onlangs de post-HBO-opleiding Rouwbegeleidingskunde aan de Hogeschool Utrecht afgerond. Eén van de opdrachten tijdens deze opleiding was een ‘Presentatie van het Beroepsproduct’: “De student bedenkt en ontwikkelt een ‘rouwproduct’ voor zijn eigen werksetting, dan wel een zelfgekozen interessegebied”.

Uit deze opdracht is het Labyrinthoss® Rouwkwartet ontstaan, een laagdrempelige manier om verliezen ‘aan te kaarten’. Niet alleen gericht op het rouwproces rondom overlijden, maar op verlies in de breedste zin van het woord. Het kan dus ook gaan om verlies van baan, huwelijk of gezondheid.

Labyrinthoss® Rouwkwartet

Het kwartet bestaat uit een basisset met veertien kwartetten. Er zijn vier thematische uitbreidingssets van ieder zes kwartetten. De thema’s van de uitbreidingsets zijn Overlijden; Baanverlies; Gezondheid / Beperking; Echtscheiding.

Elk kwartet bestaat uit vier kaarten, uitgevoerd in hoogwaardige druk met inspirerende afbeeldingen en treffende vragen. Bij het kwartet hoort een handleiding in een boekvorm waarin onder anderen uitgelegd wordt hoe het spel te spelen, extra vragen bij de kaarten en ‘theorie en achtergrondinformatie’ over de basis van het kwartet. Het spel met de handleiding wordt geleverd in een stevige, handzame A4 doos.

Het Rouwkwartet kan in een groep onder begeleiding van een hulpverlener worden gebruikt voor lotgenotencontact, of een op een tussen hulpverlener en cliënt dienen om emoties bespreekbaar te maken. De kaarten kunnen daadwerkelijk als kwartetspel worden gebruikt, maar ook los of per thema als gespreksopener of voor psycho-educatie.

De basis van het Labyrinthoss® Rouwkwartet

Het Labyrinthoss® Rouwkwartet is gebaseerd op de Verliescirkel (Mönnink de H., 2015). Dit is een cyclische voorstelling van een gezond rouwproces, die toegepast kan worden bij elk soort verlies.

Waar de rouwende in de cirkel staat, is afhankelijk van hoe hij of zij de verschillende gebeurtenissen en ervaringen met elkaar verbindt, hoe ze worden geïnterpreteerd en hoe de persoon er betekenis aan toekent. Tezamen vormt dit een verhaal (een narratief) met overtuigingen die invloed hebben op de kijk op het leven en op de toekomst. (Maes J., 2007)

Door het spel te spelen kunnen mensen hun eigen verhaal delen en vergelijken met verhalen van anderen of kijken hoe hun verhaal in de thema’s past. Zo krijgen mensen spelenderwijs inzicht in het rouwproces en waar zij staan in dit proces. Er kan een verandering plaatsvinden die zorgt voor andere overtuigingen en eventueel een wending in het leven. Hierdoor kan de cyclus van de Verliescirkel verder bewandeld worden en kan een (nieuwe) betekenis gegeven worden aan het verlies. Of zoals Neimeyer (Maes J., 2007) stelt: “An attempt to reaffirm or reconstruct a world of meaning that has been challenged by loss” .

Het Labyrinthoss® Rouwkwartet in de praktijk

Germien Grimmelikhuizen zet het Rouwkwartet in de praktijk in tijdens haar workshop Baanverlies en bij een grote (ouderen)zorgverlener in Oost-Brabant. Maar het kan ook op een revalidatieafdeling worden gebruikt. “Hoe mooi om te zien dat de reacties op het Rouwkwartet uiteenlopen”, zegt ze. “Van een opgelucht: ‘Ik kan eindelijk over gemis praten met lotgenoten’ tot een bozig ‘Weet u wel wat u losmaakt? Daar moet u heel voorzichtig mee zijn!’.
Dat laatste is wat mij betreft het grootste compliment. Het Rouwkwartet maakt wat los, zet een proces in beweging en heeft daarmee zijn doel bereikt. Daarna is het aan ons hulpverleners om zorg te dragen voor het verdriet dat loskomt.”

Germien vertelt hoe ze tijdens een workshop Baanverlies met een groep cliënten het kwartet speelde ter introductie. “Mensen werden fanatiek en hadden plezier. Dat brak meteen het ijs. Toen we de thema’s en de vragen gingen bespreken heeft het plezier en het contact dat tijdens het spel al ontstaan was ervoor gezorgd dat mensen zich kwetsbaar durfden op te stellen. Er was meteen openheid over de emoties die spelen na het verliezen van een baan.” Een deelnemer reageerde: “Ik neem mee dat het verdriet er mag zijn en dat ik me dus niet heb aangesteld toen ik net thuis zat en daar echt niet blij mee was.”

Een ander verhaal maakt duidelijk dat het zien van een foto ervoor kan zorgen dat een gesloten narratief geopend kan worden. “In een rouwgroep was eerst al het een en ander besproken. Mensen zaten nog veel aan de ‘verlieskant’ in het ‘duale rouwproces’ van Stroebe ( Mönnink de H, 2015). Door het spelen van het Rouwkwartet was er even ontlading en plezier. Aan het einde van het bespreken van de thema’s uit het spel kwam een deelnemer met het kaartje Achtbaan. Deze mevrouw gaf aan dat het rouwproces na het verlies van haar echtgenoot aanvoelde als een achtbaan en dat het gemis zo heftig was dat zij levensmoe was geworden. Deze mevrouw had tijdens de  voorafgaande bijeenkomsten weinig gezegd en greep deze foto aan om haar gemis te delen, open te zijn. Het voelde voor haar als een soort bekentenis. Zij vertelde wat zij nog met niemand besproken had en het gaf haar een enorm gevoel van  ontlading en opluchting.”

De foto’s en thema’s zijn echter ook een op een goed te gebruiken. “Een meneer die bij mij in de praktijk kwam, had veel vragen rondom het rouwproces”, vertelt Germien. “In eerste instantie vroeg hij zich af of het klopte dat hij nog volop met het verdriet bezig was, terwijl ‘men’ vond dat hij onderhand verder moest gaan met zijn leven. Aan de hand van allerlei thema’s uit het Rouwkwartet kreeg deze meneer psycho-educatie over het feit dat een rouwproces uniek is. Hij leerde dat het onder meer afhankelijk is van iemands copingstijl, sociaal netwerk en van de balans tussen draagkracht en last hoe dat proces verloopt. Dezelfde kaarten uit het kwartet heb ik een aantal gesprekken later weer neergelegd toen meneer een nieuwe relatie kreeg en aan mij vroeg of dat niet te snel was. Toen hij doorhad dat het dezelfde kaarten waren, moest hij er zelf om lachen…

Aan het eind van de begeleiding zei hij over het Rouwkwartet: ‘Kaarten geven tijd om na te denken, anders moet ik weer zo snel wat zeggen’.

Hulpverleners

Het Labyrinthoss® Rouwkwartet is te gebruiken door onder anderen maatschappelijk werkers, psychologen, vaktherapeuten en sociaal pedagogisch hulpverleners. Zij krijgen een eendaagse training om bekend te raken met het spel en het kwartet te ervaren door de ogen van de hulpverlener én de cliënt. Ook legt Germien Grimmelikhuizen tijdens de training uit op welke theorieën het Labyrinthoss® Rouwkwartet berust.

Germien Grimmelikhuizen is psychosociaal therapeut, heeft haar eigen praktijk Labyrinthoss grip op je leven en rondde onlangs de opleiding Post-bachelor Rouwbegeleidingskunde aan de Hogeschool Utrecht af. Tijdens de opleiding ontwikkelde zij het Rouwkwartet, dat zij nu met goed resultaat in haar eigen praktijk inzet.
Naar aanleiding van het oefenen van het kwartet met bewoners in een verpleeghuis van een grote (ouderen)zorgverlener in Oost-Brabant is zij door deze instelling gevraagd voor een aantal uren als Verpleeghuis Maatschappelijk Werker.

 

Voor meer informatie:

Germien Grimmelikhuizen, 06-53776075

info@labyrinthoss.nl

https://www.labyrinthoss.nl/aanbod/rouwkwartet

 

Bronnen:

Mönnink de H. (2015). Verlieskunde, methodisch kompas voor de beroepspraktijk. Amsterdam: Reed Business Education

Maes J. (2007). Leven met gemis. Handboek over rouw, rouwbegeleiding en rouwtherapie Uit Reader Post-bacheloropleiding Rouwbegeleidingskunde Hogeschool Utrecht 2015